ESA, yapay tutulmalarla Güneş tacını saatler boyunca gözlemliyor

Doğal tam Güneş tutulmaları bilim insanlarına Güneş’in parlak diskinin çevresindeki soluk tacı görme fırsatı veriyor, fakat tamlık yalnızca birkaç dakika sürüyor. Avrupa Uzay Ajansı bu kısa pencereyi uzatmak için Proba-3 görevinde iki uyduyla kontrollü yapay tutulmalar oluşturuyor.

Görevdeki Occulter aracı Güneş ışığını örten bir disk gibi davranıyor. Yaklaşık 150 metre geride uçan Coronagraph aracı ise ASPIICS adlı aygıtıyla ortaya çıkan Güneş tacını görüntülüyor. İki uydu, tek bir uzun araç gibi hassas bir hizayı kendi kendine korumak zorunda.

Klasik koronagraflar Güneş tacının dış bölümünü düzenli biçimde izleyebilse de parlak yüzeye yakın iç bölgeyi görmek daha zor. Örtücü diskin teleskoptan ayrı bir araçta bulunması, ışığın kenardan saçılmasını azaltıyor ve doğal tutulmaya daha çok benzeyen bir gölge oluşturuyor. Böylece gözlem süresi dakikalardan saatlere uzayabiliyor.

Gelişme ne anlama geliyor?

Güneş tacı yalnızca görsel bir halka değil; güneş rüzgârının hızlandığı ve koronal kütle atımlarının doğduğu bölge. Bu olaylar uyduları, radyo iletişimini, konumlama sistemlerini ve elektrik şebekelerini etkileyebilen uzay havasının temel kaynakları arasında.

ESA, 12 Ağustos 2026’daki doğal tutulmayı Proba-3 görüntüleri, Solar Orbiter ölçümleri ve bilgisayar modellerini karşılaştırmak için kullandı. Doğal tutulma yerden doğrulama sağlarken uzay araçları Güneş’e farklı açılardan bakarak manyetik alanın üç boyutlu yapısını anlamaya yardım etti.

Sıradaki adım ne?

Proba-3’ün başarısı yalnızca Güneş bilimiyle sınırlı değil. Birbirinden ayrı araçların santimetre ölçeğinde göreli konum koruması, gelecekte tek parça hâlinde fırlatılamayacak büyük teleskopların veya dağıtık ölçüm sistemlerinin önünü açabilir. Yapay tutulmalar bu hassas formasyon uçuşunun bilimsel uygulamasını gösteriyor.